Showing posts with label Filipino. Show all posts
Showing posts with label Filipino. Show all posts

Ang Talata

 



    Ang talata ay binubuo ng mga pangungusap na naglalarawan ng isan ideya. Ito ay may iba't ibang bahagi na may kanya-kanyang layunin. Ang paksang pangungusap, mga detalye, at konklusyon ang siyang bumubuo sa isang talata.

    Ang paksang pangungusap ang siyang nagsasabi kung ano ang paksa ng talata. Ang mga detalye naman ang nagpapalawak ng paksa sa pamamagitan ng mga ideya o ebidensiya na sumusuporta sa paksa. Ang konlusyon naman ay ang huling pangungusap sa talata na maaring nagbibigay ng payo, palagay, opinyon, o ibang detalye.

Susihin natin ang artikulo:

    Taun-taon, maraming bagyo ang nararanasan ng mga Pilipino. Tinatayang 20 na tropical cyclone ang pumapasok o namumuo sa Philippine Area of Responsibility o PAR ngunit walo o siyam lang na bagyo ang tumatama sa kahit anong kalupaan ng bansa. Ang bagyo ay isang malaking weather system na nagdudulot ng malakas na hangin at ulan. Ito ay may lawak na 150 km ang radius at 300 km ang lawak.Hinihikayat ang mga Pilipino na maging laging  handa bago pa dumating ang bagyo (PAGASA, n.d.).

Ang paksang pangungusap:
    Taun-taon, maraming bagyo ang nararanasan ng mga Pilipino.

Mga detalye:
    Tinatayang 20 na tropical cyclone ang pumapasok o namumuo sa Philippine Area of Responsibility o PAR ngunit walo o siyam lang na bagyo ang tumatama sa kahit anong kalupaan ng bansa. Ang bagyo ay isang malaking weather system na nagdudulot ng malakas na hangin at ulan. Ito ay may lawak na 150 km ang radius at 300 km ang lawak.

Konklusyon:
    Hinihikayat ang mga Pilipino na maging laging  handa bago pa dumating ang bagyo


Pagsasanay 

Salungguhitan ang paksang pangungusap, bilugan ang mga detalye, at kahunan ang konklusyon.

1.Ang kumpanya na Nike ay nagbigay ng "holiday" para sa kanilang mga manggagawa upang matulungan silang mabawi ang lakas mula sa mga hamon at pag-aalala na dulot ng COVID-19 pandemya. Ang nasabing malaking kumpanya ay nagbigay sa mga empleyado nito ng isang linggong pahinga. Sinara nito ang mga tanggapan mula ika-23 hanggang ika 30 ng Agosto upang ang mga empleyado nito ay "masiyahan sa karagdagang oras na pahinga upang makapagpahinga at makabawi". Sinabi ng Nike na nais nitong mag-focus sa pagtulong upang labanan ang "burnout". Ang senior manager ng global marketing science na si Matt Marrazzo ay nagsabi: "Ang lahat ng aming mga nakatataas na pinuno ay nagpapadala ng isang malinaw na mensahe - maglaan ng oras upang makapagpahinga, made-stress, at magpalipas ng oras sa iyong mga mahal sa buhay. Huwag magtrabaho." Ang mga retail stores ng Nike ay bukas pa rin at ang mga manggagawa sa tindahan ay nagtatrabaho tulad ng dati.

2.Nagbabala ang mga siyentista na maraming bahagi ng mundo ang makakaranas ng mas matinding init. Ang mga dalubhasa ay mula sa Copernicus, ang Earth Union's Observation Program ng European Union. Sinuri ng mga meteorologist nito ang temperatura ng mundo mula sa mga satellite, sasakyang panghimpapawid, weather stations at iba pang mga database mula sa buong mundo. Iniulat ng mga siyentista na ang kanilang mga numero ay nagpapahiwatig ng mataas na posibilidad ng pagtaas ng matinding temperatura. Sinabi nila: "Ito ang pangalawang pinakamainit na Hunyo sa tala para sa Europa .... Ang heatwave ay nagpatuloy sa kanlurang Hilagang Amerika, kung saan maraming temperature records ang nalampasan. Ang Arctic Siberia ay nakaranas din ng mataas na temperatura."

3.Natuklasan ng mga siyentista na ang mga ilaw sa lansangan at iba pang mga anyo ng artipisyal na ilaw ay maaaring nasa likod ng pagbaba ng populasyon ng mga insekto. Ang mga mananaliksik mula sa UK Center for Ecology and Hydrology ay nagsagawa ng mga pag-aaral sa bilang ng mga insekto na nakatira malapit sa light-emitting diode (LEDs). Sinabi ng mga mananaliksik na ang mga LEDs ay responsable para sa pagkagambala sa pag-uugali ng insekto at para sa sanhi ng pagbagsak ng kanilang populasyon. Sinabi ng lead researcher na si Douglas Boyes na ang mga resulta ng kanyang pag-aaral ay "eye-opening". Nagulat siya sa lawak ng pagkawala ng insekto dahil sa mga LED. Natagpuan niya ang isang 47 porsyento na pagbawas sa mga populasyon ng insekto sa mga hedgerow test site at isang 37 porsyento na pagbawas sa mga madamong lugar ng kalsada.


Batayan:

Shop, O. S. T. (2019, July 19). How to Teach Paragraph Writing: Paragraph Structure. Upper Elementary Snapshots. https://www.upperelementarysnapshots.com/2016/03/how-to-teach-paragraph-writing.html

Lavigne, E. (n.d.). Concluding sentences. SlideShare. Retrieved September 21, 2021, from https://www.slideshare.net/esthylavigne/concluding-sentences

PAGASA. (n.d.). Department of Science and Technology- Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration. Retrieved September 13, 2021, from http://www.pagasa.dost.gov.ph/learnings/faqs-and-trivias

BreakingNewsEnglish.com. (n.d.). Nike gave workers a week off to de-stress. Www.Breakingnewsenglish.Com. Retrieved September 21, 2021, from https://breakingnewsenglish.com/2109/210903-de-stressing-at-nike.html

BreakingNewsEnglish.com. (n.d.-a). Nike gave workers a week off to de-stress. Www.Breakingnewsenglish.Com. Retrieved September 21, 2021, from https://breakingnewsenglish.com/2109/210903-de-stressing-at-nike.html

BreakingNewsEnglish.com. (n.d.-a). Light pollution linked to insect loss. Www.Breakingnewsenglish.Com. Retrieved September 21, 2021, from https://breakingnewsenglish.com/2108/210828-insect-loss.html


Parirala, Sugnay, at Pangungusap

 




1.Kapag ang isang grupo ng salita ay walang diwa, ito ay isang parirala. Wala itong simuno at panaguri.

Halimbawa:
  • sikat ng araw
  • magdala ng materyales
  • mga magagaling na siyentipiko

2.Ang grupo ng mga salita na may buo o hinding buong diwa ay tinatawag na sugnay.

Dalawang Uri ng  Sugnay

a.Sugnay na makapag-iisa

     -Ito ay lipon ng mga salita na may simuno at panaguri. Buo pa rin ang diwa nito kahit inihiwalay sa pangungusap.

b.Sugnay na di makapag-iisa
      - Ito ay lipon ng mga salita na may simuno at panaguri subalit hindi nagbibigay ng buong diwa kapag inihiwalay sa pangungusap. Pinangungunahan ito ng  pangatnig gaya ng habang, ngunit, kung, samantala, sapagkat. 

Halimbawa: 
1.Bagaman isang satellite ng daigdig, ang buwan ay mas malaki kaysa sa Pluto.
      sugnay na di makapag-iisa                       sugnay na makapag-iisa
                   
2.Ang ilang mga sinaunang tao ay naniniwala na ang buwan ay isang mangkok ng apoy, habang ang iba ay inakala na ito ay isang salamin
                            sugnay na makapag-iisa                                                                                                                       sugnay na di makapag-iisa
na sumasalamin sa mga lupain at dagat ng Daigdig.
     
                         
3.Ang Estados Unidos ay naglunsad ng isang serye ng mga misyon ng Pioneer, Ranger at Surveyor, habang ang Soviet Union ay nagpadala
                                      sugnay na makapag-iisa                                                                                                                                  sugnay na di makapag-iisa
ng mga pagsisiyasat sa ilalim ng pangalang Luna at Zond.
       

3. Ang pangungusap ay  isang salita or grupo ng mga salita na may simuno at panag-uri at nagsasaad ng buong diwa. Nagsisimuula ito sa malaking titik at nagtatapos sa tuldok, tandangn pananong, o padamdam.

Paksa o Simuno-Ito ang bahaging pinag-uusapan sa pangungusap.

Ang paksa ay payak kung ito ay basal samantalang buo kung isinasama ang lahat ng mga salitang tumutulong sa simuno.

Panaguri–Ito ang bahaging nagsasabi tungkol sa simuno. Maaari din itong payak o buong panaguri.

Halimbawa:

Ang buwan ay may isang napakaliit na core.

Buong simuno: Ang buwan

Payak na simuno: buwan

Buong panaguri: ay may isang napakaliit na core

Payak na panaguri: may

Pang-uri o Pang-abay

 

Pang-Uri

Upang malaman kung ang salita ay isang pang-uri, tukuyin muna ang salitang inilalalrawan nito. Kung ang salita ay isang pangngalan o panghalip, ang salitang naglalarawan ay isang pang-uri. 

Halimbawa:

Siya ay masayahing tao.

Masipag si Joy. Nagtratrabaho says kahit Sabado at Linggo.

Mapait ang kape kaya hindi ako umiinom nito. 


Pang-abay 

Pang-abay na Kataga o Ingklitik, Kondisyonal, at Kusatibo

FILIPINO V

Pang-abay na Kataga o Ingklitik, Kondisyonal, at Kusatibo 


Pamagat: Laro ng Lahi


Layunin:Nagagamit ang pang-abay na Kataga o Ingklitik, Kondisyonal , at Kusatibo.



1.Pagganyak -------------------------------------------------------------------------------


        Noong wala pang computer games at mobile games, ang paboritong aktibidad ng mga batang Pilipino ay ang paglalaro ng mga katutubong laro. 



        Anu-ano ang mga laro ng lahi?




2.Presentasyon--------------------------------------------------------------------------

Ano ang Pang-abay?



     Ang pang-abay ay isang salita or parirala na nagpabago ng kahulugan o katangian ng isang pang-uri, pandiwa, o isa pangkat ng salita.

Haimbawa:

Mga Bantas


                           


           Upang maging malinaw ang pagkasulat ng ating mga ideya, kailangan natin gamitin ang mga bantas. Ang mga karaniwang bantas na ginagamit natin ay ang tuldok, tandang pananong, tandang padamdam, kuwit, tutuldok o kolon, gitling, panipi.

Ang Pang-uri at mga Uri ng Pang-uri



Ang pang-uri ay naglalarawan sa pangngalan at panghalip.

  • Uri
  • Katangian
  • Sukat 
  • Anyo
  • Hugis 
  • Bilang 
  • Dami


2 Uri ng Pang-uri 

1.Pang-uring Panlarawan 

Ginagamit ito sa paglalarawan ng bagay, tao, hayop, lugar, pagdiriwang, at iba pang pangngalan. 

Inilalarawan nito ang hugis o anyo, lasa, amoy, kulay, at laki ng mga  bagay. 

Tinutukoy  nito ang mga  katangian o ugali ng isang tao o bagay. 

Sinasabi din ito ng layo, lawak, at iba pang katangian ng mga lugar at mga bagay-
bagay. 

Halimbawa: 

2.Pang-uring Pamilang 
Sinasaad nito ang bilang, dami, kau Brian ng mga pangngalan. 

a. Patakaran- basal na bilang (isa, dalawa, tatlo...)
b. Panunuran- tinutukoy ang pagkasunud-sunod ng pangngalan (una, ikalawa, ikatlo, ...)
c. Pamahagi- nagsasaad ng isang bahagi o parte ng kabuuan (kalahati, kapat, tigatlo...)
d. Palansak- nagsasaad ng pangkatan, minsanan, o maramihan ng mga pangngala (isahan, dalawahan, tatluhan...)
e. Pahalaga- nagsasaad ng halaga ng mga bagay na binili (piso, limampiso, bente, isang libo)
f. Patakda- ginagamit ito para tiyakin na ang bilang ay hindi mababawasan o madagdagan (iisa, dadalawa, tatatlo...)

PAGSASANAY

Basahin nang mabuti ang pangungusap. Bilugan ang mga pang-uri at isulat kung anong uri ng pang-uri ito. Lagyan ng

1.Nag-aalala ang mga astronomo na nagiging malabo na ang  kalangitan sa ating paningin.

2.Libu-libong mga satellite ang inilulunsad sa orbit sa taong 2020 upang gawing mas madaling magamit ang mabilis na Internet sa buong mundo mula sa kalawakan.

3.Sinabi ng mga siyentipiko na kaagaw ng mga bituin  ang sobrang dami ng mga satellites  na  nakakalat sa himpapawid sa ating atensyon.

4. Sinabi nila na ang mga satellite ay gagawa ng porma na "mega-konstelasyon" na maaaring makagambala sa radio astronomy at kalidad ng mga imahe mula sa mga optical telescopes.

5. Sinabi ng mga astronomo na ang mga satellite ay lilitaw bilang nakasisilaw na puting mga guhit ng ilaw na maaaring magkamali sa mga bituin.

6. Sinasabi ng mga analyst ng teknolohiya na sa susunod na mga taon,  46,000 na satellites ang ilulunsad sa kalawakan.

7. Ito ay limang beses na higit pa kaysa sa bilang ng mga bagay na ipinadala sa kalawakan mula noong paglulunsad ng Sputnik 1 noong 1957, higit sa anim na dekada na ang nakalilipas.

8.Ang mga satellite mula sa mga kumpanya tulad ng SpaceX at Amazon ay magbibigay ng mas mabilis na Internet kahit sa pinakamalayo na lugar sa mundo.

9.Magbibigay sila ng global na koneksyon sa buong mundo.

10.Kahit ngayon, halos 14 milyong katao sa USA ang nakatira sa mga kanayunan na walang Internet.

11.Ang SpaceX ay maglulunsad ng 120 na satellite sa Enero at may mga plano na magpadala ng karagdagang 12,000 sa orbit sa susunod na dekada.

12. Tinawag ni astrophysicist Dr. Dave Clements ang inisyatiba na isang "trahedya".




["Online activities, listening at five speeds, multi-speed readings, dictation, speaking activities and printable handouts are available for this lesson at https://breakingnewsenglish.com."]

Pokus ng Pandiwa




1. Ano ang pokus?
         Ito ang koneksyon ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap.

2. Paano nito naipakikita?

Uri ng Pandiwa: Palipat at Katawanin





May dalawang uri ng pandiwa:

1. Palipat-

Kailan nagiging palipat ang pandiwa?

Kapag ang pandiwa ay may tuwirang layon na tumatanggap ng kilos...

Ginagamit ang ng o ng mga, sa, sa mga, kay, kina, ni at nila.


Halimbawa:

Pinipili ng maraming mamimili ang bumili ng damit sa Internet.

Mananatili ang mga bata sa loob ng silid-aklatan hanggang tanghali.

2. Katawanin

Kailan nagiging katawanin ang pandiwa?

Kabaliktaran ng palipat ang katawanin. Ang pandiwang ito ay walang tuwirang layon na tumatanggap nito.

a. naglalahad lamang ng kilos, gawain, o isang pangyayari

Halimbawa:

a. Nagkukuwentuhan ang magkakapatid sa labas ng bahay.

Si Lorna at Nila ay sumasayaw.

-Sinasabi lamang ang kilos, gawain o isang pangyayari sa mga pangungusap na ito.

b. Umuulan nang malakas.

Takbo!

-Walang simuno sa mga pangungusap na ito.

Ang mga Aspekto ng Pandiwa



Ano ang pandiwa?

Ang pandiwa ay salitang nagsasaad ng kilos.

Halimbawa: takbo, basa, isip, laro, hugas

Anu-ano ang mga panahunan o aspekto ng pandiwa?

Panghalip: Panaklaw at Pananong



Ang panghalip na panaklaw ay isang panghalip na hindi tumutukoy sa sinumang tao, bagay, hayop, lugar, pangyayari, o halaga. Sinasaklaw nito ang kaisahan, dami, o kalahatan ng pangngalang tinutukoy.

Ang mga Panghalip na Pamatlig



Ang panghalip na pumapalit sa ngalan ng tao, bagay, at iba pa na itinuturo ay tinatawag na panghalip na pamatlig.

Panghalip: Ang mga Panghalip Panao

Upang hindi na maulit ang pagkagamit ng pangngalan sa isang pangungusap o talata, ginagamit natin ang panghalip panao.



May tatlong panauhan ang panghalip. 

Ang Pang-Ugnay: Mga Pang-Ukol Para sa Ikaapat na Baitang



     Mahilig manood ng palabas si Bobby hanggang alas-dose nang gabi kaya lagi siyang inaantok sa klase.
     Dahil sa lagi siyang inaantok, hindi niya magawang gawin ang mga aralin nang maayos.
Kinalaunan, bumagsak siya sa lahat ng kanyang asignatura.
     Batay sa kwento, mainam magkaroon ng sapat na oras ng pagtulog upang maging alerto sa klase at maging matagumpay sa buhay. 

Pang-Ugnay: Pang-angkop



Tingnan ang mga grupo ng salita sa baba:

            matamis saging    matalino bata

Sa Filipino, ang mga salitang ito ay ipinagdurogtong ng pang-angkop. 

Ang Pangunahing Kaalaman Tungkol sa Pang-Uri


Alam mo ba kung anong salita ang  ginagamit natin upang ilarawan o bigyang-turing ang mga pangngalan o panghalip?